Tiêu chuẩn an toàn thang máy QCVN – Hiểu rõ Thông tư 13/2024

Năm 2025 đang đến rất gần, mang theo những thay đổi bước ngoặt trong quy định về an toàn thang máy tại Việt Nam. Nhiều chủ đầu tư và đơn vị quản lý vận hành vẫn lầm tưởng rằng một chiếc thang máy đang hoạt động trơn tru đồng nghĩa với việc nó đã an toàn và tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, sự ra đời của Thông tư 13/2024/TT-BLĐTBXH sẽ định nghĩa lại hoàn toàn khái niệm này, đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn bao giờ hết. Việc trang bị kiến thức đầy đủ về tiêu chuẩn an toàn thang máy QCVN mới nhất không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để tránh rủi ro pháp lý, bảo vệ tài sản và quan trọng nhất là sinh mạng con người.

Cập nhật tiêu chuẩn an toàn thang máy QCVN năm 2025

An toàn thang máy tại Việt Nam được điều chỉnh bởi một hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) chặt chẽ do các bộ ngành liên quan ban hành. Việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy chuẩn này là nền tảng để đảm bảo mọi thang máy, từ gia đình đến các tòa nhà cao tầng, đều vận hành trong giới hạn an toàn cho phép. Bước vào năm 2025, việc tuân thủ không chỉ dừng lại ở các quy chuẩn hiện hành mà còn phải đáp ứng những yêu cầu mới, đặc biệt là về quy trình thử nghiệm và chứng nhận.

Thông tư 13/2024: Bước ngoặt trong thử nghiệm thang máy

Đây là điểm thay đổi cốt lõi và có tác động mạnh mẽ nhất đến toàn bộ ngành thang máy tại Việt Nam. Thông tư 13/2024/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã siết chặt quy trình chứng nhận hợp quy, đặc biệt là yêu cầu về thử nghiệm các bộ phận an toàn quan trọng.

Tổng quan về Thông tư 13/2024

Thông tư 13/2024/TT-BLĐTBXH là văn bản pháp quy định chi tiết về quy trình và yêu cầu đối với việc kiểm định kỹ thuật an toàn lao động các loại máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt. Đối với ngành thang máy, điểm quan trọng nhất của thông tư này là việc bắt buộc phải thử nghiệm các bộ phận an toàn của thang máy tại các phòng thử nghiệm được chỉ định trong nước, thay vì chấp nhận kết quả thử nghiệm từ nước ngoài như trước đây.

Sự thay đổi này nhằm mục đích:

• Nâng cao chất lượng thực tế: Đảm bảo các thiết bị an toàn thực sự hoạt động hiệu quả trong điều kiện môi trường và tiêu chuẩn của Việt Nam.
• Tăng tính minh bạch: Kiểm soát chặt chẽ hơn nguồn gốc và chất lượng của các linh kiện an toàn được nhập khẩu và lắp đặt.
• Thúc đẩy năng lực nội địa: Khuyến khích sự phát triển của các phòng thử nghiệm trong nước, tạo ra một hệ sinh thái an toàn toàn diện.

Chi tiết yêu cầu thử nghiệm trong nước

Kể từ ngày 01/01/2025, các bộ phận an toàn quan trọng của thang máy khi làm thủ tục chứng nhận hợp quy lần đầu sẽ phải có kết quả thử nghiệm từ một phòng thí nghiệm được Bộ LĐ-TB&XH chỉ định tại Việt Nam. Các bộ phận bắt buộc phải thử nghiệm bao gồm:

• Thiết bị khóa cửa tầng và cửa cabin: Đảm bảo cửa chỉ mở khi cabin dừng đúng tầng và thang không chạy khi cửa chưa đóng hoàn toàn.
• Bộ hãm an toàn (Safety Gear): Cơ cấu phanh khẩn cấp, giữ cabin lại trên ray dẫn hướng khi có sự cố đứt cáp hoặc chạy quá tốc độ.
• Bộ khống chế vượt tốc (Governor): Thiết bị đo lường tốc độ cabin và kích hoạt bộ hãm an toàn khi cabin di chuyển nhanh bất thường.
• Bộ giảm chấn (Buffer): Thiết bị giảm xóc ở đáy hố thang, hấp thụ lực khi cabin đi xuống quá giới hạn.
• Van ngắt hoặc van một chiều (cho thang thủy lực): Ngăn chặn sự cố tụt cabin do rò rỉ dầu thủy lực.

Đối tượng và phạm vi ảnh hưởng

Quy định mới này tác động trực tiếp đến nhiều đối tượng:

• Nhà sản xuất và đơn vị nhập khẩu: Phải điều chỉnh quy trình, gửi mẫu linh kiện đi thử nghiệm trong nước, có thể phát sinh thêm chi phí và thời gian.
• Đơn vị lắp đặt và bảo trì: Cần đảm bảo chỉ sử dụng các linh kiện đã được chứng nhận hợp quy theo quy trình mới để lắp đặt cho khách hàng.
• Chủ đầu tư và chủ sở hữu thang máy: Cần yêu cầu nhà cung cấp cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng nhận hợp quy theo quy định mới nhất để đảm bảo thang máy đủ điều kiện pháp lý để đưa vào sử dụng.

Quy trình và lưu ý thử nghiệm

Quy trình cơ bản sẽ bao gồm việc đơn vị nhập khẩu/sản xuất nộp mẫu thiết bị an toàn đến phòng thử nghiệm được chỉ định. Phòng thử nghiệm sẽ tiến hành các bài kiểm tra kỹ thuật theo tiêu chuẩn tương ứng. Kết quả thử nghiệm này sẽ là một phần không thể thiếu trong bộ hồ sơ đề nghị chứng nhận hợp quy cho thang máy.

Phân loại tiêu chuẩn an toàn thang máy

Không phải tất cả thang máy đều áp dụng chung một quy chuẩn. Tùy vào mục đích sử dụng và quy mô công trình, bạn cần tuân thủ đúng QCVN tương ứng.

Tiêu chuẩn thang máy công cộng và gia đình

Đây là hai loại thang máy phổ biến nhất và thường bị nhầm lẫn về tiêu chuẩn áp dụng. Sự khác biệt cơ bản được trình bày trong bảng sau:

Tiêu chuẩn thang máy chữa cháy đặc biệt

Đối với các công trình công cộng lớn như chung cư cao tầng, bệnh viện, trung tâm thương mại, thang máy chữa cháy là một hạng mục bắt buộc. Loại thang máy này không chỉ phải tuân thủ QCVN 02:2019/BLĐTBXH mà còn phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về phòng cháy chữa cháy theo QCVN 06:2021/BXD. Các yêu cầu này bao gồm:

• Vật liệu cabin và cửa tầng có khả năng chống cháy.
• Hệ thống điện được ưu tiên và có nguồn dự phòng riêng.
• Có khả năng chống nước để hoạt động khi hệ thống cứu hỏa phun nước.
• Có chế độ vận hành đặc biệt dành riêng cho lực lượng cứu hỏa.

Quy trình kiểm định và chứng nhận hợp quy

Chu kỳ kiểm định thang máy định kỳ

Kiểm định là hoạt động đánh giá tình trạng kỹ thuật của thang máy theo định kỳ để đảm bảo nó vẫn an toàn sau một thời gian sử dụng. Chu kỳ kiểm định được quy định như sau:

• 3 năm/lần: Đối với thang máy đã sử dụng dưới 10 năm.
• 2 năm/lần: Đối với thang máy đã sử dụng từ 10 đến 20 năm.
• 1 năm/lần: Đối với thang máy đã sử dụng trên 20 năm.

Chủ sở hữu có trách nhiệm liên hệ với đơn vị kiểm định được cấp phép để thực hiện đúng hạn.

Yêu cầu chứng nhận hợp quy thang máy mới

Hợp quy là quá trình đánh giá, xác nhận thang máy (sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu) phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật trong QCVN tương ứng trước khi được đưa ra thị trường và lắp đặt. Giấy chứng nhận hợp quy là văn bản bắt buộc để thang máy được phép hoạt động. Từ năm 2025, quy trình này sẽ gắn liền với kết quả thử nghiệm trong nước như đã phân tích.

Trách nhiệm các bên liên quan

Đối với chủ sở hữu/đơn vị quản lý:

• Lựa chọn nhà cung cấp uy tín, cung cấp sản phẩm có đầy đủ chứng nhận hợp quy.
• Thực hiện kiểm định kỹ thuật an toàn định kỳ đúng hạn.
• Ký hợp đồng bảo trì, bảo dưỡng thường xuyên với đơn vị có chuyên môn.
• Lưu giữ đầy đủ hồ sơ kỹ thuật, lý lịch của thang máy.

Đối với nhà cung cấp/lắp đặt:

• Cung cấp sản phẩm tuân thủ QCVN, có đầy đủ chứng nhận hợp quy.
• Tư vấn cho khách hàng lựa chọn loại thang máy phù hợp với quy chuẩn.
• Thực hiện lắp đặt, nghiệm thu theo đúng quy trình kỹ thuật.
• Cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu và hướng dẫn vận hành an toàn.

Hậu quả pháp lý khi không tuân thủ

Việc phớt lờ các quy định về an toàn thang máy có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng:

• Xử phạt hành chính: Bị cơ quan chức năng xử phạt với mức tiền không nhỏ.
• Đình chỉ hoạt động: Thang máy có thể bị buộc ngưng hoạt động cho đến khi khắc phục và tuân thủ đầy đủ.
• Trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp xảy ra tai nạn gây thương vong, người chịu trách nhiệm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Thiệt hại về tài sản và uy tín: Tai nạn không chỉ gây tổn thất về người mà còn làm giảm giá trị tài sản và hủy hoại uy tín của chủ đầu tư.

Tổng kết

Bước vào giai đoạn mới từ năm 2025, việc tuân thủ tiêu chuẩn an toàn thang máy QCVN không còn là câu chuyện trên giấy tờ mà đã được siết chặt bằng những yêu cầu kỹ thuật cụ thể và quy trình thử nghiệm nghiêm ngặt ngay tại Việt Nam. Thông tư 13/2024/TT-BLĐTBXH là một lời khẳng định mạnh mẽ về ưu tiên an toàn tuyệt đối. Dù bạn là chủ đầu tư, đơn vị quản lý hay người sử dụng, việc chủ động tìm hiểu, yêu cầu sự minh bạch từ nhà cung cấp và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm định, bảo trì chính là cách tốt nhất để bảo vệ chính mình và cộng đồng khỏi những rủi ro tiềm ẩn.