
Cấu tạo thang máy gia đình gồm 4 hệ thống cốt lõi: (1) Giếng thang và cơ khí chịu lực (ray T78/T89, khung thép định hình, cáp tải); (2) Động cơ máy kéo và phanh điện từ (công nghệ Fuji PMSM); (3) Cabin và cửa tầng (inox 304, cảm biến photocell chống kẹp); (4) Tủ điều khiển vi xử lý và an toàn sinh tử (thắng cơ Governor, cứu hộ tự động ARD) theo chuẩn TCVN 6395:2008 và EN 81-20:2020.
Hiểu rõ chi tiết từng cụm thiết bị giúp gia chủ giám sát chất lượng lắp đặt, nhận biết các linh kiện đạt chuẩn và chủ động lựa chọn phương án thi công thang máy gia đình an toàn, bền bỉ cho ngôi nhà.

1. Hệ thống giếng thang và kết cấu cơ khí chịu lực
Hệ thống cơ khí giếng thang tạo nên bộ khung xương vững chắc, định vị toàn bộ hành trình chuyển động thẳng đứng của cabin và đối trọng theo tiêu chuẩn an toàn QCVN 02:2019/BLĐTBXH.
Ray dẫn hướng T78 và T89 chuyên dụng
Ray dẫn hướng được gia công từ thép đặc định hình, lắp đặt thẳng đứng dọc theo suốt chiều cao giếng thang. Đối với thang máy gia đình, ray T78 hoặc T89 thường dùng cho cabin, còn ray T50 hoặc T75 dùng cho cụm đối trọng.
Ray thép giữ cabin không bị lắc ngang, di chuyển êm ái và là điểm tựa chịu lực khi má phanh an toàn bung ra kẹp chặt trong các tình huống khẩn cấp.

Cáp tải chuyên dụng và cụm đối trọng cân bằng
Cáp tải thang máy cấu tạo từ nhiều tao thép bọc sợi tổng hợp tẩm dầu bôi trơn, đáp ứng hệ số an toàn chịu lực lớn hơn hoặc bằng 12 lần theo TCVN 6395:2008. Đường kính cáp tải thang gia đình phổ biến từ 8mm đến 10mm.
Cụm đối trọng gồm các bánh gang hoặc bo bê tông bọc vỏ thép xếp gọn trong khung trượt. Khối lượng đối trọng tính bằng tải trọng khung cabin cộng với 40% đến 50% tải trọng định mức của thang.
Sự cân bằng này giúp động cơ máy kéo tiết kiệm năng lượng tiêu thụ, vận hành êm và giảm hao mòn cơ khí trong suốt chu kỳ sử dụng.
Bảng linh kiện cơ khí giếng thang tiêu chuẩn
| HẠNG MỤC THIẾT BỊ | QUY CÁCH KỸ THUẬT | CHỨC NĂNG CHÍNH |
|---|---|---|
| Ray cabin & đối trọng | Thép đúc định hình T78 / T89 / T50 | Định hướng chuyển động thẳng đứng, chống vặn lắc |
| Cáp tải chuyên dụng | Cáp thép lõi đay tẩm dầu phi 8 – 10mm, hệ số an toàn k >= 12 | Nâng hạ cabin và đối trọng qua rãnh puly máy kéo |
| Khung dầm & giá đỡ | Thép hình I200 / U160 dập chấn tiêu chuẩn | Phân bổ tải trọng máy kéo xuống kết cấu chịu lực tòa nhà |
| Giảm chấn đáy hố PIT | Giảm chấn cao su kỹ thuật hoặc lò xo giảm giật | Hấp thụ xung lực an toàn nếu cabin hoặc đối trọng chạm đáy |
2. Động cơ máy kéo và cụm phanh điện từ
Động cơ máy kéo tạo ra mô-men xoắn để truyền động cho hệ thống qua puly ma sát. Đây là cụm thiết bị tiêu thụ điện chính và quyết định trực tiếp độ êm khi tăng giảm tốc độ thang.
Động cơ máy kéo Fuji công nghệ nam châm vĩnh cửu
Dòng máy kéo không hộp số Fuji PMSM sử dụng nam châm vĩnh cửu thế hệ mới, tiết kiệm 35% đến 40% điện năng so với máy kéo có hộp số truyền thống. Thiết bị không cần châm dầu nhớt định kỳ, vận hành yên tĩnh và thân thiện môi trường.
Thiết kế nhỏ gọn của máy kéo không hộp số cho phép lắp đặt linh hoạt ngay trên nóc giếng thang, giúp lược bỏ phòng máy cồng kềnh cho các công trình nhà phố bị khống chế chiều cao tầng trên cùng.

Cơ chế phanh điện từ kép an toàn
Cụm phanh điện từ bao gồm hai má phanh hoạt động độc lập theo nguyên lý thường đóng (Normally Closed). Khi có lệnh vận hành và cấp điện, cuộn hút điện từ sẽ thắng lực lò xo để mở má phanh cho trục máy quay tự do.
Bất cứ khi nào ngắt nguồn điện hoặc xảy ra lỗi kỹ thuật, lực lò xo nén mạnh sẽ ép chặt má phanh vào tang trống ngay lập tức, giữ cabin đứng yên tại chỗ.
3. Hệ thống cabin và cửa tầng
Cabin và cửa tầng là hai bộ phận tiếp xúc trực tiếp với người sử dụng trong mỗi hành trình di chuyển.
Khung sàn và vách cabin inox 304
Khung cabin được chế tạo từ kết cấu thép định hình dập chấn vững chắc, có gắn cụm móng dẫn hướng (guốc trượt hoặc con lăn) trượt dọc trên thân ray. Sàn cabin gồm lớp sàn cơ khí chịu tải bên dưới và lớp vật liệu hoàn thiện bên trên bằng đá granite hoặc sàn nhựa nano chống trầy.
Vách cabin thang máy hiện nay ưa chuộng chất liệu inox 304 xước hairline, inox gương dập hoa văn CNC hoặc vách kính an toàn dán film PVB 2 lớp chống vỡ vụn.

Hệ thống cửa tầng, đầu cửa biến tần VVVF và cảm biến photocell
Cửa thang máy là hệ thống cửa kép gồm cửa thang máy tầng cố định tại mỗi sàn và cửa cabin di chuyển theo buồng thang. Động cơ đầu cửa trang bị biến tần VVVF giúp kiểm soát tốc độ đóng mở cánh mượt mà, không giật cục.
Cảm biến quang điện photocell dạng màng quang 128 tia quét xuyên suốt chiều cao cửa. Khi phát hiện chướng ngại vật hay người đứng chắn, cánh cửa sẽ tự động đảo chiều mở ra ngay lập tức để chống kẹt.

4. Tủ điều khiển vi xử lý và hệ thống an toàn sinh tử
Hệ thống điện và an toàn xử lý chính xác mọi lệnh điều khiển, đồng thời kích hoạt các lớp bảo vệ cơ – điện đa tầng khi xảy ra biến cố.
Tủ điện điều khiển vi xử lý và biến tần Yaskawa
Tủ điện điều khiển tiếp nhận tín hiệu từ các nút bấm gọi tầng, cảm biến vị trí, công tắc an toàn để điều phối chu trình chạy thang. Bo mạch tích hợp vi xử lý tốc độ cao phối hợp cùng biến tần Yaskawa giúp điều chỉnh điện áp và tần số cấp cho motor.
Nhờ đó, thang máy khởi động êm dịu, tăng tốc mượt mà và dừng tầng chính xác đến từng milimet so với mặt sàn.
Bộ khống chế vượt tốc Governor và phanh hãm an toàn
Bộ hạn chế tốc độ Governor kết nối với hệ thống cáp kiểm soát riêng biệt chạy song song với cabin. Khi tốc độ hạ của cabin vượt quá 115% đến 140% giới hạn định mức, Governor lập tức khóa cứng cáp kiểm soát.
Hành động này giật thanh truyền động cơ khí, ép chặt hai ngàm phanh an toàn dưới đáy cabin bám nghiến vào ray dẫn hướng, dừng đứng cabin trên ray mà không phụ thuộc vào nguồn điện.
Bộ cứu hộ tự động ARD khi mất điện lưới
Bộ cứu hộ tự động (Automatic Rescue Device – ARD) sử dụng nguồn điện dự phòng từ ắc-quy khô hoặc bộ lưu điện UPS. Khi điện lưới đột ngột ngắt, ARD tự kích hoạt sau vài giây, cấp nguồn cho biến tần và phanh để đưa cabin về tầng gần nhất theo chiều nhẹ tải rồi mở cửa cho hành khách ra ngoài.

Nguyên lý vận hành đồng bộ của thang máy gia đình
Quá trình vận hành thang máy khép kín theo chu trình điều khiển tự động liên tục:
Hành khách nhấn nút gọi tầng, tín hiệu truyền về vi xử lý tủ điện để xác định vị trí hiện tại của cabin.
Biến tần cấp nguồn mở phanh điện từ, máy kéo quay puly cuốn cáp di chuyển cabin theo chiều gọi.
Cờ cảm biến móng dừng báo tín hiệu, máy kéo hãm tốc độ bằng điện rồi đóng phanh cơ giữ cabin bằng mặt sàn.
Kiếm cửa cabin gạt khóa liên động cửa tầng để mở đồng bộ, màng photocell giám sát an toàn cho người ra vào.
So sánh cấu tạo giữa 3 công nghệ thang máy gia đình
Bên cạnh cấu hình cáp kéo đối trọng, thị trường còn có công nghệ trục vít và thủy lực với cấu trúc linh kiện khác biệt.

| TIÊU CHÍ CẤU TẠO | THANG CÁP KÉO FUJIKI | THANG TRỤC VÍT | THANG THỦY LỰC |
|---|---|---|---|
| Bộ truyền động chính | Máy kéo nam châm vĩnh cửu Fuji & cáp tải | Động cơ điện quay đai ốc trên trục vít đứng | Máy bơm áp lực đẩy dầu vào piston xi lanh |
| Yêu cầu hố PIT | Nông từ 250 – 400mm | Rất nông 50 – 100mm | Sâu từ 300 – 600mm |
| Tốc độ di chuyển | 0.4 – 0.6 m/s (êm ái, nhanh) | 0.15 m/s (khá chậm) | 0.3 m/s (trung bình) |
| Chi phí thay thế phụ tùng | Linh kiện phổ thông, chi phí thấp | Phụ tùng độc quyền, giá đắt đỏ | Phải thay dầu và phốt định kỳ |
Tùy theo diện tích mặt bằng và thiết kế nhà, gia chủ nên cân nhắc bài toán có nên lắp thang máy gia đình và tính toán đúng mức tải trọng thang máy gia đình từ 300kg đến 450kg để tối ưu chi phí đầu tư thiết bị.
Cảnh báo bẫy linh kiện trôi nổi từ chuyên gia xưởng Thường Tín
Theo kỹ sư Bùi Duy Chinh (xưởng sản xuất Thang máy FujiKi Thường Tín), nhiều đơn vị trung gian hạ giá thành bằng cách trà trộn linh kiện kém chất lượng:
- Sử dụng biến tần bãi và bo điều khiển cũ: Thiết bị điện tử đã qua sửa chữa dễ bị chập vi mạch khi thời tiết nồm ẩm miền Bắc, gây lỗi dừng thang bất chợt giữa tầng.
- Trộn cáp tải mác thấp: Dùng cáp thép gia công rẻ tiền không đủ tao sợi chịu lực, dễ bị rão giãn nhanh và phát sinh tiếng kêu rít ma sát sau 6 tháng hoạt động.
- Nhái ray dẫn hướng thép mỏng: Ray thép dập mỏng hoặc cong vênh làm má phanh ăn lệch, khiến buồng thang rung lắc mạnh khi di chuyển với tốc độ trên 30m/phút.
Tại xưởng gia công cơ khí Thường Tín, FujiKi sử dụng toàn bộ linh kiện máy kéo Fuji, tủ điều khiển vi xử lý STEP và biến tần Yaskawa nhập khẩu chính ngạch, cung cấp đầy đủ giấy chứng nhận xuất xứ CO và chất lượng CQ. Toàn bộ khung cabin gia công trực tiếp trên dây chuyền cắt laser CNC hiện đại, bảo đảm độ chính xác cơ khí tuyệt đối.
Câu hỏi thường gặp về cấu tạo thang máy gia đình
Dưới đây là giải đáp các băn khoăn phổ biến của gia chủ khi tìm hiểu về linh kiện và tuổi thọ thang máy.
Tuổi thọ trung bình của các bộ phận cơ khí thang máy là bao lâu?
Khung dầm thép định hình và ray dẫn hướng có độ bền từ 25 đến 30 năm nếu hố thang chống thấm khô ráo. Cáp tải chuyên dụng và các đệm guốc trượt thường có chu kỳ thay thế sau 5 đến 7 năm vận hành tùy tần suất đi lại.
Bộ phận nào cần bảo dưỡng định kỳ thường xuyên nhất?
Hệ thống tiếp điểm điện cửa tầng, khóa liên động cửa cơ khí và cụm phanh điện từ cần kiểm tra hàng tháng. Vệ sinh tra mỡ ray dẫn hướng và kiểm tra độ căng đều giữa các sợi cáp tải giúp thang duy trì vận hành êm và bảo vệ độ bền máy kéo.






